Trudność w tłumaczeniu

2017/04/15 § 2件のコメント

Od dawna nie lubię horroru ani opowiadań tego typu.

Japonia jest słynna z filmów jak Ring (Sadako) czy inne utworów horroru. Rzeczywiście w Japonii jest dużo miejsc, gdzie “pojawiają się” duchy i wiele jest opowiadań związanych z duchami, jakie chronią żyjących i przestraszają nas, bo zmarli z żalem do tego świata.

 

Ostatnio miałam okazję posłuchać rakugo przez Francuza. Zacytował fragment ze znanego utworu Sarayashiki (皿屋敷/inaczej; Bancho Sarayashiki). Wyjaśnił nam jak trudne jest przekazać coś (w tym przypadku rolę ducha) słowami i rękoma. Ten francuski rakugoka występował przed Francuzami – pokazał nam dany fragmencik po francusku. “Bohaterka” o imieniu Okiku pojawia się co noc i mieszkaniec (lub służący) rezydencji mówi 「あ!お菊だぞ!」czyli “Look! Okiku is coming…”.

Nie rozumiałam jak on wyrażał ten krótki tekst, a mnie zastanowiło wtedy jak można byłoby przetłumaczyć to na polski.

800px-Yoshitoshi_Ogiku

  1. Zobacz! Okiku idzie!

-> Byłoby najbardziej dosłowne. Ale Okiku nie ma nóg!

2. Popatrz! Okiku pojawia się!

-> Może nienaturalne…

3. Ej! Widzisz? Jest tam Okiku!

-> Straci nuans, że ona “przychodzi” do nas.

 

I jest dyremat. Okiku jest z nami? Okiku przylatuje? Znów ona jest?

Tłumaczenie, owszem wymaga słownictwa, ale również… wyobrażeni.

 

広告

Nayami – problemiki z codziennego życia

2017/02/12 § 4件のコメント

Problem z relacji z szefami, kolegami, w małżeństwie, finansowe… Żywemu człowiekowi (i może nie tylko) pojawiają się różne problemy życiowe, od małego do większego – niektóre ma się wspólne z kimś, a niektórych nikt inny nie jest w stanie zrozumieć.

1.JPG

(c)ayasugi

 

Takie problemy, jakie martwią nas w codziennym życiu nazywają się  po japońsku 悩み(nayami). Obszar tego słowa pokrywa raczej kłopoty, o którym myślimy w głowie, czyli np. rany na ciele czy zaparzenie na gardle raczej nie jest nayami. Jeśli te rany zostają u nas i przez to nie wyglądamy pięknie jak do tej pory – to może być nayami (np. bo z tego powodu koleżanki uciekają przede mną, chłopaki mną nie interesują itp.).

Niektórzy twierdzą, że wszystkie nayami u człowieka pochodzą z relacji z innymi ludźmi. Uważam, że ta teoria ma rację. Szczególnie Japończycy (chociaż myślę, że nie tylko ten naród) bardzo przejmują się jak inni ich widzą i sądzą, dlatego można u nich znaleźć zawsze mnóstwo nayami. Od czasu do czasu zaglądam portal internetowy o nazwie “発言小町 (hatsugen-komachi/plotkujące (dosłownie: deklarujące opinie) panie)” prowadzony przez prasę (gazetę) Yomiuri. Ludzie publikują swoje nayami i czekają na porady od innych.

Częste nayami to;

  1. wydaje mi się, że partner(ka) mnie zdradza. Co mam zrobić?
  2. po rozstaniu się z partnerem(-rką) wciąż go (ją) kocham.
  3. moja teściowa jest okropna
  4. zachowanie młodzieży nie mieści się w głowie
  5. relacja z sąsiadami/ matkami z przedszkola swojego dziecka mnie przeszkadza

itp. Chyba problemy jak wszędzie. Interesujące jest to, że uspokaja ludzi komentarz typu “nie jesteś wyjątkiem. Inni też mają takie nayami jak Ty. Nie jesteś sama(sam).”, co wcale nie rozwiązuje problem. Oczywiście ludzie piszą poradę albo opisują swoje doświadczenia, ale być może wiedzą, że to poczucie jak “Należę do obszaru normalnych ludzi” jest jednym z najlepszych lekarstw dla Japończyków.

Miałam okazję posłuchać nayami z okresu Meiji (1868-1912 r.). Oczywiście nie było wtedy internetu to ludzie pisali do gazety i dziennikarze (albo doświadczeni ludzie zatrudnieni przez gazetę?) odpowiadali w gazecie. Zapamiętałam niektóre z tych.


1.

 Q: Jestem uczennicą szkoły dla dziewczyn w Tokio. Moje koleżanki miały i mają już 6-7 chłopaków, a ja jeszcze nie miałam żadnego. Nie mam odwagi “uściskać dłonie” z mężczyznami. Szanowni dziennikarze, bardzo proszę o poradę.

A: Szanowna Pani, proszę się nie martwić. Relacja między kobietą a mężczyzną musi być poważnym przygotowaniem do wzięcia ślubu. W wielkim mieście jak Tokio są wilcze istoty, kto zaraz Pani ssą świętą krew. Dziewczyny w dzisiejszych czasach bawią się w relacjach i to już aż brutalnie, ale Pani tego nie robi. Za to Panią doceniamy. Proszę Panią, ostrożnie, proszę uważać na siebie, bez pośpiechu.

2.

  Q: Pracuję u innej rodziny (kiedyś w Japonii wysyłano drugiego czy trzeciego synów do bogatych rodzin do pracy). Mój Pan mówi, że jestem żarłokiem. Ale ja jem półtorej miseczki ryżu na jeden posiłek i smutno mi, że mój Pan tak mówi. Jak mam odpowiedzieć do swojego Pana?

A: Chłopcze, nie wydaje mi się, że jesteś żarłokiem. Natomiast uważam, że Twojemu Panu chodzi o to, żebyś pracował więcej. Skup się, pracuj starannie i będzie dobrze.

 

Help or Hope.JPG

(c)ayasugi

3.

 Q: Jeszcze do mnie nie dotarł medal za moją sukces podczas wojny japońsko-rosyjskiej.

A: Na pewno Pan dostanie. Dużo jest bohaterów, należy tylko poczekać.

4.

           Q: Wpadłam do słoju odchodów kiedy miałam 3 lata. Ludzie mi mówią, że jeśli nie zmienię imiona to moje życie skończy się młodo. Szanowni dziennikarze, czy to prawda?

A: To nieprawda. Niech Pani życie się toczy z obecnym Pani imieniem.


Nayami są od małego do większego, ale dla posiadacza problemów każde nayami jest poważne i ogromne. Warto komuś opowiadać jakie mamy problemiki, niekoniecznie dziennikarzom – może będą chętni do udzielenia odpowiedzi.

nazwiska pochodzące od nazw zawodów

2016/04/05 § 2件のコメント

Obcokrajowcy mieszkający/podróżujący w Japonii i kiedy oni zaczną poznawać nazwiska Japończyków w znakach, czasem mają problem z czytaniem – gorzej jest z imionami, z którymi sami Japończycy często muszą pytać; przepraszam, jak się czyta Twoje imię/nazwisko?

sei

pieczątki nazwisk

O imionach kiedyś napisałam post (tu), natomiast dziś opisałabym trochę o nazwiskach, szczególnie pochodzących od nazw zawodów.

W Japonii nosi się nazwiska od 1875 roku, i istnieje 115,000-170,000 nazwisk, co jest stosunkowo dużo w Azji – w niektórych państwach azjatyckich nie nosi się nazwisk, albo ich nazwiska są często powtarzane. Na przykład w Chinach jest ok. 24,000 nazwisk (na ludność 13,570,00,000!), a w Korei południowej; 274 nazwisk (mieszka ok. 51,000,000 osób).

 

Generalnie japońskie nazwiska pochodzą

  1. z nazw miejsc lub charakteru miejsca pochodzącego danej rodziny (np. Tabata=pole ryżowe+pole, Hayashi=lasek, Mori=las, Ishikawa=kamień+rzeka lub nazwa prefektura, Yanagishita=pod wierzbą  itd.)
  2. z nazw zawodów.

 

Oto przykłady nazwiska z drugiego pochodzenia;

  • 宮部 (Miyabe) … dział/grupa ludzi zajmujących się ceremoniami w świątyniach, dla rządu czy dla rodziny cesarskiej
  • 網屋(Amiya) … rybacy
  • 酒部(Sakabe) … grupa zawodników produkcji/sprzedaży sake/alkoholu
  • 鍛治(Kaji) … kowal (tak jak Kowalski :))
  • 庄司 lub 荘司 (Shōji) … dział/ grupa ludzi zajmujących się zarządzaniem ziemi (tak jak Hoffmann)
  • 服部 (Hattori) … grupa zawodników produkcji tkanin i ubrań
  • 犬飼 (Inukai) … dział/ grupa ludzi zajmujących się wychowaniem psów
  • 鵜飼(Ukai) … dział/ grupa ludzi zajmujących się wychowaniem kormoran (za pomocą tych ptaków łowi się ryby)
uwototteimasitara001

kormorana – ptak cichej wody…

Można by powiedzieć, że nazwiska z końcówką -ya(屋), -be należą do tego rodzaju.

0d40a5e4a645fc6b96e767d64ac0878e1

herby najpopularniejszych nazwisk

Jedna z najsilniejszych rodzin (w sensie honorowo) w swoim czasie jest Fujiwara(藤原=wisteria+pole), która bywała w różnych miejscach w Japonii (od Kioto do Tohoku) czasem podarowała ludziom służącym swoje nazwisko lub w wersji nieco zmienionej (Tanifuji, Shutou, Sudou itp.).

Mowa o historii, to Nobunari Oda, który jest zawodnikiem łyżwiarstwa figurowego, jest siedemnastym potomkiem Nobunaga Oda.

Ciężko jest zapamiętać czyjeś nazwiska, ale jeśli wiemy co znaczą to może będzie łatwiej 🙂

Nie jestem Twoją mamą

2016/01/31 § 3件のコメント

IMG_0889Od paru lat mnie zastanawia sposób zwracania się do członków rodziny.

W mojej rodzinie tego nie ma, natomiast u niektórych rodzin czasem zdarza się ciekawy sposób zwracania się do innych.

W Japonii jest tendencja taka, że w jednym domu (i nie tylko) mówi się do siebie z punktu widzenia najmłodszego członka. Na przykład w pewnej rodzinie (małżeństwo, syn i córka) mama do taty mówi “Tato”, a tata do mamy “Mamo”, rodzice do syna “Onīchan (starszy brat)”, a do córki po imię. Dziadkowie też do siebie mówią “Babciu (mąż do żony)” i “Dziadku (żona do męża)”.

 

Nawet w małżeństwie bez dzieci też zdarza się, że do siebie mówią “Mamo” czy “Tato”.

Jeśli mają zwierzęta w domu to wtedy jest święty powód do tego, ale bez nich i tak czasem zaczynają zwracać się wzajemnie w ten sposób.

Usłyszałam ostatnio historii w radiu, iż 10-letni chłopak rozmawiał ze swoimi kolegami w szkole o imionach swoich rodziców, a on nie wiedział (!). Potem na kolacji pytał rodziców “Przepraszam, ale jak macie na imię?”

 

Znalazłam statystykę pokazującą procenty w jaki sposób mówią do siebie w japońskich małżeństwach (źródło);

<żona do męża>

*ogólnie*

  • tata, papa – 30%
  • imię – 11%
  • imię + san, kun (san to końcówka grzecznościowa, a kun to tak jak Tomasz -> Tomek, Jan -> Jasiek itd. czyli zdrobnienie) – 25%
  • pieszczotliwe imię – 22%
  • inne – 12%

*małżeństwo z dziećmi*

  • tata, papa – 50%
  • imię – 9%
  • imię + san, kun – 18%
  • pieszczotliwe imię – 14%
  • inne – 9 %

*małżeństwo bez dzieci*

  • tata, papa – 11%
  • imię – 14%
  • imię + san, kun – 31 %
  • pieszczotliwe imię – 29%
  • inne – 15%

 

<mąż do żony>

*ogólnie*

  • mama – 22%
  • imię – 34%
  • imię + san, chan (chan to żeńska wersja kun’a) – 16%
  • pieszczotliwe imię – 14%
  • inne – 14%

*małżeństwo z dziećmi*

  • mama – 39%
  • imię – 22%
  • imię + san, chan – 13%
  • pieszczotliwe imię – 9%
  • inne – 17%

*małżeństwo bez dzieci*

  • mama – 6%
  • imię – 46%
  • imię + san, chan – 19%
  • pieszczotliwe imię – 19%
  • inne – 10%

Ogólnie są zgodzeni z tym, że do siebie mówią Mama czy Tata, natomiast czasem wolą po imiona, ponieważ kobieta nie jest mamą swojego męża i w drugą stronę również.

A co ma być w tym “inne”; np. “Ej”, “Hej” – prawdopodobnie ze wstydu 🙂

IMG_0796A propos są różne sposoby na wyrazy swoich partnerów przed innymi ludźmi.

<o swojej żonie>

妻(tsuma/żona), 嫁(yome/młoda panna), 女房(nyōbō/房 pierwotnie znaczy pokój, stąd dawno temu oznaczało służące w rezydencji kobiety ze swoimi pokojami czyli z klasą), 家内(kanai/osoba w środku domu), 愚妻(gusai/dosłownie głupia żona, ale obniżając swoją stronę, wyraża się szacunek wobec drugiej osoby), おっ母(okkaa/mama, trochę brzmi jak z wsi), 上さん(kami-san/żona, do której ciągle się kłaniam) itp.

<o czyjejś żonie>

夫人(fujin/małżonka), 奥様(oku-sama/małżonka) itd.

<o swoim mężu>

亭主(teishu/mąż, główna osoba domu), 旦那(dan’na/mąż, a pierwotnie pochodzi ze słowa buddyjskiego coś w rodzaju patron lub osoba, która daje pieniądze, która nami opiekuje), 主人(shujin/mąż, główna osoba domu czy rodziny)

<o czyimś mężu>

旦那さん(dan’na + san), ご主人(go;forma grzecznościowa dla rzeczowników, +shujin)

Myślę, że to ciekawy zwyczaj, choć ciężko do pamiętania 🙂

Następna stacja…

2016/01/22 § コメントする

Taki rytm i tempo mnie bardzo fascynują.

Z tokijskiej linia Yamanote i warszawskich linii metra.

Jak Wam się podobają? 🙂

 

 

Yakumo Koizumi – autor “Kwaidan”

2015/11/05 § 4件のコメント

Mam traumę do filmów i opowiadań horror i nie myślałam, że o tym napiszę na własnym blogu, ale jakiś czas temu miałam okazję przeczytać jeden utwór Yakumo Koizumi (小泉八雲), nie wiedząc, że to horror.

Po przeczytaniu nie mogłam zasnąć ze strachu, ale jednocześnie zechciało mi się więcej się dowiedzieć o tym pisarzu.

200px-Lafcadio_Hearn_portraitYakumo Koizumi urodził się w 1850 roku w Grecji.

Matka Gretka, a ojciec Anglik. Jak się urodził to nazywał się Patrik Lafcadio Hearn.

W dzieciństwie mieszkał w Dublinie, a w 1869 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Tam pracował jako dziennikarz i esseista. W pracy od koleżanki usłyszał o Japonii, podjął błyskawicznie decyzję i przypłynął do pref. Shimane w 1890 roku.

Pracując jako nauczyciel j. angielskiego, pisał książki o Japonii. Ożenił się z Japonką, Setsu Koizumi – nie mieli wspólnego języka to komunikowali w ich oryginalnym języku, japoński a la angielski. Parę lat później dostał obywatelstwo japońskie i zaczął nosić japońskie imię – Yakumo od “Yakumo tatsu Izumo” czyli opis o Shimane (Izumo to dawna nazwa prefektury)

Jego słynny utwór to przede wszystkim Kwaidan (1904r.) czyli niesamowite historie, który jest czytane nie tylko w Japonii. Niedawno widziałam nawet w repertuarze polskiego kina…

cover-ekau7aEaKhEjW9SiarOtNwSJjy6lXfwT

Kiedy autor pisał Kwaidan’a, jego żona opowiadała mu o wielu japońskich starych i regionalnych opowiadań i stąd brał inspirację. Shimane, gdzie mieszkał Yakumo, jest uważane za kraina bogów i ma dużo takich opowiadań – Setsu starała się jak najwięcej ich zbierać.

Kochał Japonię i Japończyków, lecz według dokumentacji jego znajomych on był bardzo zamknięty w sobie  i “lepiej go poznać przez jego utwory, a nie osobiście”. Jego miłość to stara i tradycyjna Japonia i czasem jak widział coś z Zachodu wokół siebie to bardzo narzekał.

W 1894 roku wydał “Glimpses of Unfamiliar Japan” i w tym wspomniał o lekkim uśmiechu u Japończyków. Yakumo rozmyśla na pytanie – od czasu do czasu kiedy ludzie z innego kraju nie może zrozumieć dlaczego w tym kraju (Japonia) ludzie uśmiechają nawet w ciężkich sytuacjach.

cyt. Są ludzie, którzy są zawsze uśmiechnięci gdy muszą pokazać nieszczęście swoich krewnych i o swoich kłopotach. Ten uśmiech staje się wyraźniejszy w zależności stopni powagi. To właśnie owoce ich staranności, żeby nie przekazać innym swoich negatywnych uczuć.

I daje przykład; kobieta podchodzi do swojego szefa, prosząc o jeden dzień wolny w pracy, bo miała nieszczęście w rodzinie. Szef pyta co się stało, a ona na to, bo mąż jej umarł i ma urnę w rękach, a na twarzy uśmiech.

Czyli wiadomo, że to jest smutny fakt i człowiek nie powinien wyrazić tego uczucia na twarzy, bo szkoda zarazić negatywnych uczuć ludziom wokół.

Bardzo ciekawa obserwacja ze strony Yakumo.

Niektóre utwory Hearn’a-Koizumi można czytać w darmowej biblioteki internetowej Aozora-bunko.

Yakumo, żona Setsu i ich pierwszy syn

Yakumo, żona Setsu i ich pierwszy syn

Pułapki słów a la karte

2015/08/04 § 5件のコメント

W języku japońskim często spotykane są słowa z innych języków, najczęściej angielski, potem portugalski, francuski itd. W którymś momencie pojawia się coś nowego to łatwiej jest go nazwać tak samo jak w oryginalnym języku, choć ze względu na naukę danego języka ten zwyczaj daje trochę monotonne wrażenie.

Niedawno słuchałam radia i zauważyłam, że w naszym języku są 3 słowa na pojęcie “karta”.

1. カード(kādo; od angielskiego)

2. カルテ(karute; od niemieckiego)

3. カルタ(karuta; od portugalskiego)

i wszystkie 3 są dla innych przedmiotów. To interesujące!

130322_ic_card_ok_11. カード(kādo)

widzimy/słyszymy/mówimy najczęściej z tych trzech.

przykład: karta kredytowa (クレジットカード/kurejitto kādo), karta (stałego) klienta (お客様カード/okyakusama kādo lub pointo kādo), karta miejska (市内交通カード/shinai koutsuu kādo), karta bankowa (銀行カード/ginkou kādo), fiszki (単語カード/tango kādo), bon podarunkowy na książki (図書カード/tosho kādo), karta identyfikacyjna (IDカード/ID kādo), karta pamięci (メモリーカード/memori kādo)…

w Japonii używa się tych słów tak często, że nie przychodzą nam do głowy japońskie tłumaczenie na te słowa.

Gdybym próbowała na siłę… karta kredytowa – 信用支払札? Nie wiem.

Co jest ciekawe – kiedy sobie rozmyślam o odpowiednich słowach po japońsku, wtedy mam na myśli 券(ken/voucher, bon itd.), 証(sho/zaświadczenie?), 札(fuda/hmm ale coś nie pasuje…) i każde ma swoje miejsce czyli jedno nie zastąpi drugiego.

2. カルテ(karute)

Kiedy Japończycy usłyszą to słowo to od razu przychodzi im do głowy “dokumentacja medyczna”.

(owszem – jak ktoś zna niemiecki to on by myślał jeszcze o czymś innym)

Japońskie słowo na karute byłoby 診療録 (shinryou roku), choć rzadko się używa.

Japonia uczyła się dużo o medycynie od Niemiec od epoki Meiji, dlatego niemało słów zostało wzięte od ich języka, choć po niemiecku Karte oznacza po prostu karta, nie tylko dokumentacja w dziedzinie medycznej.

largeTakich przykładów (ograniczenie znaczenia dla słowa zapożyczonego) jest mnóstwo. Np. “ikra” jest od rosyjskiego i u nich (i w Polsce) ono jest ogólnie dla jajek wszystkich ryb, lecz w Japonii ikra jest tylko jaja łososia. Albo “confeito” od portugalskiego, co oznacza u nich cukierki, a u nas wyłącznie dla cukierek w kształcie gwiazd i nazywamy to “kompei-tou (金平糖)”.

2d56337c3a7e74bb1d99a04a4dff139455f913e03. カルタ(karuta)

Tak samo jak Karte po niemiecku, carta w Portugalii jest ogólnym słowem dla różnych kart.

Jednak od końca 15 wieku czyli epoka Sengoku do Edo, kiedy Portugalczycy przywieźli nam karty do gry, przedstawili je jako “carta” i stąd u nas nazywano w ten sposób.

Ale to nie takie proste. Dzisiaj na kartę do gry jest wspaniała nazwa “toranpu” czyli trump od angielskiego, a tarot jest “tarotto”.

Natomiast teraz dajemy nazwę “karuta” na ogólnie tradycyjne japońskie gry karciane, najczęściej na tę zabawę.

Można pisać karuta w kanji – 歌留多 (śpiew, zostać i mnóstwo) i to ma sens!

Na koniec jeszcze przyszło mi do głowy inny przykład na dopasowanie kanji dla obcego słowa – 型録 (wzór i księga) zgadnijcie dla jakiego słowa to jest 🙂

*

*

*

*

*

KATALOG 😉

Where Am I?

Japonia na bakierjęzyk japoński カテゴリーを表示中です。